YEKDEM modeli kapsamında uygulanacak fiyatlar

YEKDEM’de yeni fiyatlar ve yeni dönem yatırımları nasıl etkileyecek?

 Yenilenebilir enerji yatırımcılarının uzun süredir merakla beklediği yeni YEKDEM modeli kapsamında uygulanacak fiyatlar ve eskalasyon formülüne ilişkin karar 30 Ocak tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Green Power 1 Temmuz 2021 tarihinden uygulanmaya başlayacak ve 01.07.2021 ve 31.12.2025 tarihleri arasında işletmeye girecek yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için uygulanacak yeni YEKDEM modeli kapsamında belirlenen fiyatlar ve eskalasyon formülünü analiz etti.

29 Ocak 2021 tarihli ve 3453 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 30 Ocak’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

1 Temmuz 2021’den 31 Aralık 2025’e kadar işletmeye girecek YEK belgeli üretim tesisleri için uygulanacak YEKDEM fiyatı, kilovatsaat başına hidroelektrik santralleri için 40 kuruş, rüzgar ve güneş enerjisi santralleri için 32 kuruş, jeotermal enerji santralleri için 54 kuruş olarak belirlendi.

BİYOKÜTLE SANTRALLERİ ÜÇ GRUBA AYRILDI

Biyokütle santralleri 3 farklı gruba ayrılarak farklı fiyatlandırmaya gidildi. Buna göre ilk grupta yer alan çöp gazı veya atık lastiklerin işlenmesi sonucu ortaya çıkan yan ürünlerden elde edilen kaynaklar için 32 kuruş, ikinci grupta yer alan biyometanizasyon için 54 kuruş ve üçüncü grupta yer alan termal bertaraf için 50 kuruş olarak belirlendi.

Türk lirası cinsinden YEKDEM fiyatı uygulama süresinin 10 yıl olacağı bu tesisler için yerli katkı fiyatının kilovatsaat başına 8 kuruş, yerli katkı uygulama süresinin ise 5 yıl olmasına karar verildi.

Petroturk.com  tarafından güncel dolar/TL kuru ile yapılan hesaplamalara göre, yeni YEKDEM modeli kapsamında uygulanacak YEKDEM fiyatları dolar cinsinden incelendiğinde en yüksek düşüşün önceki fiyatın yüksek olmasının da etkisiyle GES’lerde olduğu görülüyor.

YEKDEM fiyatına 1,09 USDcent/kWh yerli katkı fiyatı dahil edilerek hesaplandığında ise GES’ler için YEKDEM fiyatı + yerli katkı fiyatının yüzde 58,9 gerileyerek 5,47 USDcent/kWh seviyesine indiği görülüyor.

Jeotermal santrallerine uygulanacak yeni YEKDEM fiyatı ise dolar cinsinden yüzde 29,6 gerileyerek 7,39 USDcent/kWh seviyesine indi. Yerli katkı fiyatı dahil edilerek hesaplandığında ise JES’ler için YEKDEM fiyatı + yerli katkı fiyatının yüzde 19,2 gerileyerek 8,48 USDcent/kWh seviyesine indiği görülüyor.

Rüzgar enerjisi santrallerine uygulanacak yeni YEKDEM fiyatı dolar cinsinden hesaplandığında eski YEKDEM fiyatına göre yüzde 40 gerileyerek 4,38 USDcent/kWh seviyesine geriledi. Yerli katkı fiyatı dahil edilerek hesaplandığında RES’ler için YEKDEM fiyatı + yerli katkı fiyatı yüzde 25,1 gerileyerek 5,47 USDcent/kWh seviyesine düştü.

Yeni YEKDEM modeli kapsamında söz konusu dönemde işletmeye girecek YEK belgeli üretim tesisleri için belirlenen YEKDEM fiyatları, 1 Ocak 2021’den itibaren başlamak ve kaynak bazında olmak üzere üçer aylık dönemler halinde ve ilki 1 Nisan 2021’de olmak üzere her yıl Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında olmak üzere yılda 4 kez belirlenen eskalasyon formülüne göre güncellenecek.

GÜNCELLENECEK YEKDEM FİYATLARINA ÜST SINIR GELDİ

Yeni YEKDEM modeli kapsamında uygulanacak YEKDEM fiyatlarının güncellenmesinde kaynaklara göre farklı olmak üzere dolar cinsinden üst sınır uygulanacak. Buna göre, YEKDEM fiyatlarının güncellenmesinde dikkate alınacak ve kaynaklara göre değişen üst sınır 5,10 ile 5,60 USDcent/kWh arasında değişiyor. Üst sınır uygulaması ile çeyreklik dönemler halinde güncellenecek fiyatların formülde yer alan enflasyon oranları ve kurlardaki değişimler neticesinde dolar cinsinden belirlenen üst sınırı üzerine çıkmaması sağlanmış olacak.

Mevcut uluslararası ve yurtiçi ekonomik konjonktür dikkate alındığında yeni modelde yer alan fiyatlar ve koşullarla yatırımcıların hem finansman bulma konusunda ciddi zorluklar yaşayacağı ve eski seviyelerin de üzerinde daha yüksek proje finansman maliyetlerine katlanmak zorunda kalacakları hem de finansman anlaşmalarının daha kısa süreli olacağı ifade ediliyor.

Sektör kaynakları ve bankacılar proje finansmanında yaşanması beklenen zorluk ve artan maliyetlerinin önümüzdeki birkaç yıl içinde yenilenebilir yatırımlarında düşüşe yol açabileceğine dikkati çekiyor. Yeni dönemde sektörün dikkat etmesi gereken en önemli noktalar proje finansman yapılarının ve proje geliştirme süreçlerinin çok iyi kurgulanması olacak. Sektörün fizibıl, kapasite faktörü yüksek, izin süreçleri açısından daha sorunsuz, az riskli ve yüksek getirili projelere odaklanması bekleniyor. Benzer şekilde yatırımcıların bankalarla yürütecekleri proje finansman süreçleri de büyük önem kazanacak. Yatırımcıların, kredi sağlayıcılara çok iyi hazırlanmış proje fizibilite raporları ile giderek ikna etmeleri ve sonrasında faiz oranları, geri ödeme süreleri, öz sermaye oranları konularında sıkı pazarlıklar yapmaları gerekecek.

Açıklanan yeni YEKDEM fiyatları ve model kurgusu sonrası yatırımcılar önümüzdeki süreçte hayata geçirilecek yeni projelerin olumsuz etkilenmemesi ve yatırımların azalmaması için kamudan bazı iyileştirmeler istiyor.

Yeni YEKDEM fiyatlarının önümüzdeki Temmuz ayından itibaren uygulanmaya başlayacak olması nedeniyle aradaki sürede Türkiye ve global ekonomik koşulların proje finansman maliyetleri üzerindeki etkilerin izlenmesi, açıklanan modelin sektördeki paydaşlarla birlikte yeniden gözden geçirilerek taleplerin dinlenmesi ve bunların sonucuna göre bazı olası iyileştirmeler için kapının açık bırakılması gerektiği belirtiliyor.

Kamu tarafı ise son yıllarda dünyada düşen yenilenebilir enerji yatırım maliyetlerini de dikkate alarak hazırladığı yeni modeldeki fiyat ve parametrelerin yatırım yapılabilir seviyelerde olduğunu ve yatırımcıların kısa sürede bu modele uyum sağlayacaklarının beklendiğini ifade ediyor.  Yenilenebilir enerji maliyetlerinde düşüş trendinin devam etmesinin beklendiği ve uzun vadede bu düşüşün yatırımların finansmanı kolaylaştıracağı belirtilirken Türkiye ekonomisine yönelik beklentilerdeki iyileşme, TL’deki değer artışı ve risk primlerinde beklenen düşüşün yatırımcılar ile finansman sağlayıcıların yeni yatırımlar için risk iştihanı artırması bekleniyor.

SEKTÖRÜN ÖNERİLERİ

Açıklanan yeni YEKDEM modeli sonrası yatırımların sekteye uğramaması ve finansman konusunda yaşanması beklenen sıkıntıların giderilmesi için sektör tarafından gündeme getirilen önerilerin bazılarını şu şekilde:

  • Yerli üretime verilecek teşvikin 5 yıl yerine 10 yıla çıkartılması. Sona erecek bir önceki YEKDEM modelinde yerli imalat için verilen teşvik fiyatı baz fiyatın yüzde 50’sine kadar çıkarken yeni modelde ise bu desteklerin önemli oranda düşürülerek yüzde 14,8 ile yüzde 25 arasında değişen oranlara çekildiği görülüyor.
  • Şebekenin kapasite ihtiyacı duyduğu noktalarda Avrupa’da örnekleri bulunan “Kapasite İhaleleri” yapılabilir. Böyle bir ek kaynak belirli projeleri fizibıl hale getirebilir.
  • Özelikle RES ve GES için tek seferde belirlenen bir fiyat yerine, ülkenin ihtiyaç ve stratejilerine göre yatırımın başlama yılını baz alan ve her yıl kaynak bazında YEK fiyatları açıklanması.
  • YEKDEM fiyat eskalasyon formülündeki yüzde 52 ağırlığa sahip enflasyon sepeti yerine daha kolay finanse edilebilir bir yönteme bağlanması ya da döviz kurlarının yüzde 48 olan ağırlığının artırılması.
  • YEKDEM Fiyatlarının güncellenmesinde dikkate alınacak üst sınır uygulamasının getirdiği riskler nedeniyle maliyetlerdeki artışa karşı koruma sağlayacak düzenlemelerin yapılması.
  • Bundan sonra düzenlenecek yarışmalarda projelerin tamamlanması için süre şartı getirilmesi.
  • Yenilebilir enerji yatırımcılarının yatırım süreçlerinde karşılaştıkları bürokratik sorunlar ve izin süreçlerindeki tıkanıklıkların giderilmesi için bürokratik süreçlerin azaltılması ve yatırım sürelerindeki uzamaların ortadan kaldırılması.
  • Yatırımcıların finansmanda yaşadıkları ve yaşayacakları zorluklara karşı uzun vadeli ve uygun faizli kaynakların yaratılması.
  • Hedge ve ilave yüksek faizin finansman maliyetlerini artırıcı etkilerinin giderilmesi için destek sağlanması.
  • Düşük kapasite faktörüne sahip projelerin yapılabilirliğini sağlamak için kapasite düşük projelere ilave destek sağlanması.
  • Özellikle jeotermal yatırımlarının kendine has riskleri nedeniyle işleyiş ve maliyet ile enerjideki önemi de göz önüne alındığında, petrol aramalarında olduğu gibi jeotermal kaynak aramalarında kullanılan akaryakıta ve bu akaryakıt için sağlanan KDV ve ÖTV istisnasının jeotermal sondajlar için de sağlanması.
  • Hibrit projelerin yapılabilirliğini artırarak projeleri fizıbıl hale getirmek için bu konudaki mevzuattan kaynaklı sorunların çözümü.

Yenilenebilir enerji sektörü derneklerinin başkanları; Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni YEKDEM modeli kapsamında açıklanan fiyatlar, eskalasyon formülü ve yeni modelin yatırımlara olan etkilerini Green Power’a değerlendirdi. 

Elektrik Üreticileri Derneği(EÜD) Başkanı Cem Aşık, yatırımcılar açısından Haziran’dan sonrası için planlanan projelere yönelik belirsizlikleri ortadan kaldırdığı için kararın çıkmış olması çok önemli ve yerlilik desteğinin devam etmesinin de çok faydalı olduğunu ifade etti. Aşık, yeni açıklanan YEKDEM fiyatlarının fizibiliteler açısından oldukça düşük olduğuna dikkati çekerek, “Jeotermal projelerinin sadece bu fiyatlarla yapılabileceğini düşünmüyoruz. RES ve GES konusunda, ancak çok iyi sahalarda bu fiyatlarla fizibilite yakalanabilir” diye konuştu.

Enerji Ticareti Derneği(ETD) Başkanı Burak Kuyan, yeni YEKDEM fiyatlarının TL cinsinden olmasının Türkiye’de milli teknolojinin önünü açacak bir adım olduğunu belirtirken bunun aynı zamanda yeni yapılacak projelerin finansmanı zorlaştırırken maliyetleri de artıracağına dikkati çekti. Kuyan, bu nedenle yatırımcıya düşük faizle uzun vadeli kaynak sağlanması ve yatırım süreçlerindeki bürokratik engellerin ortadan kaldırılması çağrısından bulundu.

Başta rüzgar ve güneş olmak üzere dünya ölçeğinde yenilenebilir enerji yatırımlarında fiyatların son yıllarda aşağıya doğru indiğini görüyoruz. Dünyadaki yatırımcılarla bizim faiz maliyetlerimiz farklı. Yurtdışındaki yatırımcıların finansmanıyla bizimkiler arasında 4-5 puanlık faiz farkı ortaya çıkıyor biz daha yüksek faizle yatırım yapıyoruz. Yeni yatırımların hayata geçirilebilmesi için bankaların bu projeleri finanse etmesi, kaynak sağlaması gerekiyor.

Güneş Enerjisi Yatırımcıları Derneği (GÜYAD) Başkanı Cem Özkök, 30 Ocak 2021 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren yeni YEKDEM mekanizmasının ‘açıklamayı heyecanla bekleyen yatırımcıların beklentilerini karşılamaktan uzak’ olduğu değerlendirmesinde bulundu.

EKSELASYONUN YÜZDE 48 DÖVİZE DAYYALI OLACAK OLMASI ÖNEMLİ BİR KATKI ANCAK YETERLİ DEĞİL

Yenilenebilir enerji yatırımlarının sermaye yoğun yatırımlar olduğunu hatırlatan GÜYAD Başkanı Cem Özkök, yeni mekanizma ile ilgili olarak “Yatırımcılarımızın beklentileri özellikle daha yüksek bir başlangıç fiyatı idi. Yeni YEKDEM’de uygulanacak eskalasyonun yüzde 48 dövize dayalı olacak olması projelerin finanse edilebilirliği yönünden önemli bir katkı ancak yeterli değil. Açıklanan rakamlar yeni yatırım yapma kararlarını teşvik edici olmaktan uzak kaldı” şeklinde konuştu. Global ekonomik belirsizlikler günden güne artar ve hammadde fiyatları yükselirken desteklerin yüzde 60’tan fazla düşürülmesinin yatırımcıyı zorda bıraktığını belirten Özkök, “Pandemi öncesinde bile finansman bulmakta zorlanan sektör, finansman maliyetinin eskiye nazaran önemli ölçüde arttığı bu dönemde yatırım kararlarını yeniden gözden geçirmek zorunda kalacak” şeklinde konuştu.

TÜREB adına konuşan Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi Başkanı Hakan Yıldırım, 10 yıl boyunca geçerli olacak yeni mekanizmanın açıklanmış olmasının belirsizliği ortadan kaldırması ve rüzgar piyasasının öngörülebilirliği açısından çok olumlu olduğunu belirtti.  Yıldırım, “Bir önceki YEKDEM’de yerli imalat için teşvik fiyatı baz fiyatın yüzde 50’sine kadar çıkabiliyordu, ancak yeni düzenlemede bu oranın yalnızca yüzde 25’e kadar çıkabildiğini görüyoruz” şeklinde konuştu.

Güneş Enerjisi Sanayicileri Derneği (GENSED) Başkanı Halil Demirdağ,  Bakanlık tarafından finans sektörü için de kabul edilebilir yaklaşımı ile yarı yarıya enflasyona ve dövize bağlı eskalasyon formülünün getirilmesinin güneş enerjisi sektöründeki sürdürülebilir büyümeye katkı sağlayacağını vurguladı.

GENSED Başkanı Halil Demirdağ güneş enerjisi yatırımları için açıklanan kilovat-saat (kWh) başına 32 Türk Lirası kuruş alım fiyatı ile yerli ekipman kullanımında 8 Türk Lirası kuruş destek fiyatının ülkemizin bütün illeri için bugünkü fiyat ile yerli malı kullanmadan kurulacak tesisler için makul olmadığını, ancak bugün 250W’dan 450W’a ulaşmış panel gücü, yakında 550-600W seviyesine ulaşacak güneş panelleri, çift taraflı panel teknolojileri, güneş takip eden çelik yapı ürünler ve yerli malı hücre ile ülkemiz genelinde yatırımın mümkün olduğunu görmekteyiz” diye konuştu.

yeni kapasitelerin açılmasının gerekli olduğunun da altını çizdi.

JESDER Başkanı Ufuk Şentürk;  “Sektörün, YEKDEM fiyat beklentisi 10 Cent/kWh ve üzerindeyken, beklenenin yüzde 30 altında gerçekleşmesi sektörde hayal kırıklığı ile karşılanmıştır” dedi. Yeni düzenleme çerçevesinde; Sektörün, YEKDEM fiyat beklentisi 10 Cent/kWh ve üzerindeyken, beklenenin yüzde 30 altında gerçekleşmesi sektörde hayal kırıklığı ile karşılanmıştır.  Zira başlangıçta 1.500-2.000 metre olan sondaj kuyuları derinlikleri 4.000 metrelere ulaşmış ve keşfi yapılan sahalardaki yatırımlar nihayete yaklaşmış, yeni saha keşifleri ile arama ve kaynağa erişme riskleri artmıştır.

Şimdiye kadar eski YEKDEM şartları ile dünya literatürüne geçen JES yatırımlarındaki büyüme hızları ile elde ettiğimiz alt yapı, know-how,  multidisipliner kültürün, ülkemize katkı sağlaması için sürdürülebilir bir finansal yapı beklentimiz hala devam etmektedir.

YEKDEM düzenlemesine ek olarak, iç tüketimimizi karşılamak üzere yapılması planlanan hibrit santrallerin, mevcut hibrit santraller mevzuatı çerçevesinde yapılması olanaksızdır bu sebeple mevzuatın sektör sorunları çerçevesinde yeniden ele alınması gerekmektedir.

Yerli Aksamın Destekleme Mekanizması çerçevesinde ise sera, şehir ısıtması, meyve/sebze ve kurutma tesisleri gibi ikincil yatırımların desteklenmesi elzemdir.

Ayrıca işleyiş ve maliyet ile enerjideki önemi göz önüne alındığında, petrol aramalarından hiçbir farkı olmayan jeotermal kaynak aramalarında kullanılan akaryakıta ve bu akaryakıt için sağlanan KDV ve ÖTV istisnasının jeotermal sondajlar için de sağlanması artık önem arz etmektedir.